De specialist in creatief denkende hoogbegaafde kinderen en schooluitval
Dit is geen methode.
Dit is een andere manier van kijken.
Hier wordt jouw kind niet gestuurd, maar gehoord.
Niet gevormd, maar bevrijd.
Niet beoordeeld, maar begrepen.
Dit zijn de fasen die jouw kind doorloopt richting
schooluitval
Waar staat jouw kind nu?
Schooluitval ontstaat niet van de ene op de andere dag.
De eerste signalen zijn vaak al maanden of zelfs jaren eerder zichtbaar, maar worden meestal niet herkend of anders geïnterpreteerd.
Een kind doorloopt stap voor stap een proces waarin het steeds minder beschikbaar is voor ontwikkeling en steeds meer gaat leven vanuit bescherming.
Het zenuwstelsel bepaalt de richting
Het zenuwstelsel heeft één belangrijke taak: zorgen dat een kind veilig blijft.
Daarom beoordeelt het voortdurend de omstandigheden waarin een kind zich bevindt. Niet alleen op fysiek gevaar, maar ook op vragen als:
-
Ben ik hier veilig?
-
Begrijpt iemand mij werkelijk?
-
Mag ik mezelf zijn?
-
Heb ik invloed op wat er gebeurt?
-
Kan ik aan de verwachtingen voldoen?
-
Heb ik voldoende energie om dit vol te houden?
Wanneer het antwoord op deze vragen meestal ja is, blijft het zenuwstelsel in balans. Er is ruimte om nieuwsgierig te zijn, te leren, fouten te maken, uitdagingen aan te gaan en zich te ontwikkelen
Wanneer beschermen belangrijker wordt dan ontwikkelen
Wordt de belasting langere tijd groter dan wat een kind kan dragen, dan past het zenuwstelsel zich aan.
Niet één keer, maar iedere dag opnieuw.
Het zenuwstelsel blijft voortdurend beoordelen of de omstandigheden veilig genoeg zijn. Hoe minder veiligheid het ervaart, hoe sterker het een signaal afgeeft dat bescherming voorrang moet krijgen.
Het brein reageert daarop door de beschikbare energie anders te verdelen.
Energie die normaal beschikbaar is voor nieuwsgierigheid, leren, plannen, creativiteit en emotieregulatie wordt steeds meer ingezet voor bescherming en het in stand houden van het lichaam.
Dat is nodig, want het brein moet tegelijkertijd allerlei belangrijke lichaamsprocessen blijven aansturen, zoals de ademhaling, hormoonhuishouding, spijsvertering en het immuunsysteem.
Om dat mogelijk te maken volgt het brein een vaste neurobiologische route. Je kunt dit zien als een beweging van boven naar beneden:
-
Neocortex – denken, leren, plannen en creativiteit.
-
Limbisch systeem – emoties en stressreacties.
-
Hersenstam – overleven.
Hoe verder deze verschuiving plaatsvindt, hoe minder een kind nog beschikbaar is voor ontwikkeling en hoe meer gedrag in het teken komt te staan van bescherming.
De 5 fasen van de route naar schooluitval
Een kind valt niet van de ene op de andere dag uit op school.
Schooluitval is het eindpunt van een proces waarin het zenuwstelsel en het brein zich stap voor stap aanpassen aan een steeds hogere belasting.
Iedere fase laat zien hoe beschikbaar een kind nog is voor ontwikkeling. Het gedrag dat je ziet, is geen oorzaak, maar een logisch gevolg van die toestand.
Fase 0 – Volledig beschikbaar voor ontwikkeling
Het zenuwstelsel ervaart voldoende veiligheid. Daardoor kan het brein de beschikbare energie inzetten voor nieuwsgierigheid, leren, creativiteit, plannen, emotieregulatie en contact met anderen.
Wat je vaak ziet
-
nieuwsgierig en onderzoekend
-
plezier in leren
-
creatief en fantasierijk
-
durft fouten te maken
-
kan emoties reguleren
-
zoekt contact en samenwerking
-
toont initiatief
Fase 1 – Onder toenemende belasting
Het zenuwstelsel ervaart steeds vaker spanning, maar kan zichzelf nog herstellen. Het brein gebruikt al meer energie om het evenwicht te bewaren. Voor ontwikkeling is nog voldoende ruimte, maar dat kost merkbaar meer inspanning.
Wat je vaak ziet
-
perfectionisme
-
hard werken of juist extra je best doen
-
zich sterk aanpassen aan verwachtingen
-
vermoeid na school
-
meer behoefte aan rust
-
eerste lichamelijke klachten zoals hoofdpijn of buikpijn
-
sneller emotioneel
Fase 2 – Verminderd beschikbaar voor ontwikkeling
De belasting houdt aan. Het zenuwstelsel komt steeds moeilijker terug in balans. Het brein moet meer energie inzetten voor bescherming, waardoor minder energie beschikbaar blijft voor leren, concentreren, plannen en creatief denken.
Wat je vaak ziet
-
concentratieproblemen
-
blokkeren
-
kind gaat niet aan het werk
-
sneller boos of verdrietig
-
onrust
-
conflicten
-
slaapproblemen
-
vaker lichamelijke klachten
Fase 3 – Primair gericht op bescherming
Bescherming krijgt nu voorrang boven ontwikkeling. Het zenuwstelsel ervaart onvoldoende veiligheid en het brein verdeelt de beschikbare energie vooral naar processen die nodig zijn om het kind staande te houden.
Het gedrag is niet langer gericht op leren, maar op het verminderen van spanning.
Wat je vaak ziet
-
zelfbepalend gedrag
-
veel discussie
-
controle willen houden
-
vermijden van opdrachten
-
angst
-
terugtrekken
-
emotionele uitbarstingen
-
veel gamen of zich afsluiten
-
steeds meer weerstand tegen school
Fase 4 – Nauwelijks nog beschikbaar voor ontwikkeling
Het zenuwstelsel staat vrijwel voortdurend onder hoge belasting. Vrijwel alle beschikbare energie is nodig om bescherming in stand te houden. Ontwikkeling wordt steeds moeilijker.
Wat je vaak ziet
-
regelmatig niet meer naar school willen
-
volledig uitgeput na school
-
weinig initiatief
-
sociale contacten vermijden
-
zeer sterk zelfbepalend gedrag
-
veel strijd en discussie
-
toenemende angsten
-
langdurig herstel nodig na inspanning
Fase 5 – Niet meer beschikbaar voor leren & ontwikkeling
Het zenuwstelsel heeft de grens bereikt van wat het kan dragen. Het brein zet de beschikbare energie vrijwel volledig in voor bescherming en het in stand houden van het lichaam.
Leren is op dat moment geen onwil, maar neurobiologisch niet meer mogelijk.
Wat je vaak ziet
-
schoolweigering of thuiszitten
-
ernstige uitputting
-
blokkeren bij school of leren
-
veel angst of juist gevoelloosheid
-
nauwelijks belastbaar
-
weinig vertrouwen
-
grote behoefte aan rust, voorspelbaarheid en veiligheid
Schooluitval is daarmee geen plotselinge gebeurtenis, maar het zichtbare eindpunt van een langdurig proces waarin het zenuwstelsel en het brein zich steeds verder hebben aangepast aan een te hoge belasting.
Waarom creatief denkende hoogbegaafde kinderen extra gevoelig zijn
Niet ieder kind doorloopt de route naar schooluitval in hetzelfde tempo.
Creatief denkende hoogbegaafde kinderen zijn hier vaak gevoeliger voor. Niet omdat zij zwakker zijn, maar omdat hun zenuwstelsel en brein voortdurend veel meer informatie verwerken.
Waar veel kinderen vooral reageren op wat zichtbaar is, nemen deze kinderen óók waar wat niet direct zichtbaar is. Zij verwerken niet alleen woorden en gebeurtenissen, maar ook emoties, onderlinge verhoudingen, verwachtingen, sfeer, tegenstrijdigheden en onuitgesproken boodschappen.
Hun zenuwstelsel heeft daardoor simpelweg meer informatie te beoordelen.
Diep voelen
Creatief denkende hoogbegaafde kinderen voelen emoties vaak intens. Niet alleen hun eigen gevoelens, maar ook die van de mensen om hen heen.
Ze merken spanning op voordat anderen deze zien en kunnen die spanning moeilijk loslaten wanneer er geen veiligheid of erkenning is.
Zuiver weten
Veel van deze kinderen beschikken over een sterk innerlijk kompas.
Ze voelen haarfijn aan wanneer woorden en gedrag niet met elkaar overeenkomen. Ze merken op wanneer iets niet klopt, ook al kunnen ze dat niet altijd onder woorden brengen.
Wanneer hun waarneming wordt ontkend, gaan zij eerder aan zichzelf twijfelen of verliezen zij het vertrouwen in de omgeving.
Verbinden
Ze zoeken van nature naar echte verbinding.
Ze willen niet alleen contact, maar wederkerigheid, oprechtheid en echtheid. Wanneer relaties vooral draaien om presteren, aanpassen of voldoen aan verwachtingen, kost dat veel energie.
Verbeelden
Hun brein legt voortdurend nieuwe verbanden en ziet eindeloos veel mogelijkheden.
Dat is een enorme kracht, maar betekent ook dat er voortdurend veel informatie wordt verwerkt. Wanneer de belasting te groot wordt, kan dit omslaan in chaos, piekeren, besluiteloosheid of mentale overbelasting.
Intuïtief richting voelen
Veel creatief denkende hoogbegaafde kinderen hebben een sterk gevoel voor wat betekenisvol is.
Wanneer zij geen ruimte ervaren om hun eigen nieuwsgierigheid of interesses te volgen, raken zij sneller gedemotiveerd. Niet omdat zij niet willen leren, maar omdat het leren zijn betekenis verliest.
Kwetsbaarheid
Juist doordat zij zoveel waarnemen, voelen zij ook afwijzing, onbegrip en onveiligheid vaak sterker.
Veel van deze kinderen leren al vroeg zich aan te passen, zichzelf kleiner te maken of hun talenten te verbergen om erbij te horen.
Dat kost enorm veel energie.
Meer waarnemen vraagt meer energie
Al deze kwaliteiten zorgen ervoor dat het zenuwstelsel voortdurend meer informatie moet verwerken en beoordelen.
Zolang een kind voldoende veiligheid, verbinding, autonomie en begrip ervaart, vormen deze kwaliteiten een enorme kracht.
Maar wanneer de belasting langdurig groter wordt dan wat het kind kan dragen, raakt het zenuwstelsel eerder overbelast. Het brein moet steeds meer energie inzetten voor bescherming, waardoor er minder beschikbaar blijft voor leren, creativiteit, emotieregulatie en ontwikkeling.
Juist daarom zien we bij creatief denkende hoogbegaafde kinderen vaak eerder signalen van overbelasting. Niet omdat zij minder veerkracht hebben, maar omdat zij simpelweg meer verwerken.
Eerst herstellen, daarna pas verder kijken
Wanneer een kind langdurig overbelast is, laat het niet meer zien wat het werkelijk kan.
Het gedrag, de emoties en zelfs de leerprestaties worden op dat moment sterk beïnvloed door de toestand van het zenuwstelsel en de manier waarop het brein de beschikbare energie verdeelt.
Daardoor ontstaat het risico dat we conclusies trekken over een kind, terwijl we in werkelijkheid kijken naar de gevolgen van langdurige overbelasting.
Vanuit mijn denkkader heeft herstel daarom altijd prioriteit.
Dat betekent niet dat onderzoek of begeleiding onbelangrijk zijn. Integendeel.
Maar pas wanneer het zenuwstelsel weer meer in balans komt en het brein opnieuw beschikbaar is voor ontwikkeling, ontstaat een veel betrouwbaarder beeld van de mogelijkheden, talenten en ondersteuningsbehoeften van een kind.
Wanneer sprake is van langdurige overbelasting, heeft herstel van de ontwikkelvoorwaarden prioriteit. Pas daarna kan betrouwbaar worden vastgesteld welke begeleiding of aanvullend onderzoek nog nodig is.
Belangrijk
Het uitgangspunt van mijn werk met ouders is dat herstel van de ontwikkelvoorwaarden de basis vormt voor verdere ontwikkeling.
Dat betekent echter niet dat professionele hulp niet nodig kan zijn.
Wanneer er sprake is van ernstige psychische klachten, zoals suïcidale gedachten, een ernstige depressie, een eetstoornis, psychose of andere situaties waarin de veiligheid of gezondheid van een kind in gevaar is, is het belangrijk om direct passende professionele hulp in te schakelen.
Ook tijdens een behandeltraject blijft het herstellen van veiligheid, verbinding en de juiste ontwikkelvoorwaarden van grote waarde. Beide kunnen elkaar versterken.
Mijn begeleiding is daarom geen vervanging van medische of specialistische zorg, maar een aanvulling die zich richt op het herstellen van de voorwaarden waardoor een kind weer beschikbaar kan worden voor ontwikkeling.
Gelukkig is herstel mogelijk
Misschien herken je jouw kind in één of meerdere fasen van de route naar schooluitval.
Dat kan confronterend zijn. Tegelijkertijd is er ook goed nieuws.
Het zenuwstelsel is niet statisch. De toestand waarin een kind zich vandaag bevindt, hoeft niet de toestand van morgen te zijn.
Wanneer de juiste ontwikkelvoorwaarden stap voor stap worden hersteld, kan het zenuwstelsel weer tot rust komen. Het brein hoeft steeds minder energie te besteden aan beschermen en krijgt weer ruimte voor nieuwsgierigheid, creativiteit, leren en ontwikkeling.
Dat is precies waar De Route naar Herstel over gaat.
Niet door een kind te motiveren, te corrigeren of zo snel mogelijk terug naar school te krijgen.
Maar door eerst te herstellen wat onderweg verloren is gegaan. Hoe eerder je bezig gaat met herstel, hoe sneller je je 'oude' kind weer ziet verschijnen.
In mijn groepstraject begeleid ik ouders stap voor stap in dit herstelproces. Je leert begrijpen wat het gedrag van jouw kind je werkelijk vertelt, waar jouw kind zich bevindt op de route naar schooluitval en – vooral – hoe je thuis de voorwaarden kunt creëren waardoor ontwikkeling weer mogelijk wordt.
Want kinderen herstellen het snelst in een omgeving waarin zij zich veilig voelen, werkelijk gezien worden en zichzelf weer mogen zijn.
Wil jij weten hoe je jouw kind kunt begeleiden van beschermen terug naar ontwikkelen?
Dan nodig ik je van harte uit voor mijn groepstraject De Route naar Herstel. Daar lopen we samen de herstelroute stap voor stap door, zodat jij niet langer hoeft te zoeken naar een oplossing, maar met vertrouwen kunt gaan handelen.