Waarom het op autisme lijkt, maar het dat niet is

Veel creatief hoogbegaafde kinderen laten gedrag zien dat op het eerste gezicht lijkt op kenmerken die we kennen uit het autismespectrum: terugtrekken, behoefte aan voorspelbaarheid, overprikkeling, beperkte flexibiliteit of vastlopen in sociale situaties. Voor ouders én professionals kan dit verwarrend zijn, omdat het zichtbare gedrag overeenkomt, maar de onderliggende oorzaak dat lang niet altijd doet.

Bij een deel van deze kinderen komt het gedrag niet voort uit een aangeboren neurobiologische ontwikkelingsstoornis, maar uit een chronische overlevingsstand.Die overlevingsstand ontstaat door langdurige stress, spanning, mismatch tussen omgeving en behoeften, emotionele onveiligheid, overvraging of structurele misattuning in belangrijke ontwikkelingsjaren. Het brein schakelt dan van ontwikkelen naar beschermen.

Autisme is een neurobiologische ontwikkelingsstoornis die alleen kan worden vastgesteld door professionals die daarvoor bevoegd zijn. Ik stel geen diagnose en ik ontken ze evenmin. Wat ik wél doe, is ouders helpen begrijpen dat er gedragingen zijn die opvallend veel lijken op autisme, maar voortkomen uit iets anders: langdurige overbelasting, chronische stress, onveiligheid, niet-passende verwachtingen en een jarenlang patroon van misattuning waardoor het kind zichzelf verliest.

Creatief hoogbegaafde kinderen denken anders. Ze denken breed, associatief, beeldend, snel, intuïtief, diep en vaak ook intens gevoelsmatig. Dat maakt hen prachtig en bijzonder, maar het maakt hen ook kwetsbaar voor misverstanden. Want een systeem dat gebouwd is op lineair, voorspelbaar en normatief denken, begrijpt hun non-lineaire en intuïtieve manier van informatie verwerken vaak niet.

Wanneer deze kinderen steeds worden gevraagd om te functioneren op een manier die haaks staat op hun natuurlijke denkstijl, ontstaat er onrust, frustratie en uiteindelijk overbelasting. Het brein raakt overspoeld en schakelt noodsystemen in die bedoeld zijn om te beschermen, maar die voor de buitenwereld kunnen ogen als gedragskenmerken die bij autisme horen.

Het cruciale onderscheid: autisme is aangeboren en constant. Overlevingsgedrag is contextafhankelijk en omkeerbaar.

Hoewel gedrag nooit zwart-wit is, zie je een belangrijk verschil:

Autisme:• aangeboren neurobiologische ontwikkelingsstoornis, vanaf jonge leeftijd zichtbaar, stabieler aanwezig in meerdere contexten, behoort tot de manier waarop informatie en sociale signalen worden verwerkt

Overlevingsstand:• stress- en contextgedreven beschermingsreactie, ontstaat door ervaringen en omstandigheden, fluctueert sterk per omgeving, neemt af wanneer veiligheid, afstemming en autonomie toenemen.

Het verschil zit dus niet in hoe het gedrag eruit ziet, maar in waarom het gedrag ontstaat.

Een creatief denkend hoogbegaafd kind dat in overlevingsstand verkeerd, heeft hulp nodig op twee verschillende gebieden. Enerzijds op het gebied van regulatie en herstel, anderzijds op het gebied van het leren. Het kind heeft het recht om zijn eigen unieke manier van denken en leren te gaan begrijpen zodat het grip krijgt op zijn eigen brein. Want alleen als het kind de regie terug heeft over zijn eigen denk-en leerproces kan het binnen het systeem functioneren.

Wanneer dat gebeurt, zie je vaak een verbazingwekkend snel herstel van gedrag dat eerder werd geïnterpreteerd als “autistisch”: het kind maakt weer oogcontact, beweegt flexibel mee, staat open voor nieuwe uitdagingen, toont initiatief, laat humor en empathie zien en neemt opnieuw zijn natuurlijke plek in- niet omdat het veranderd is, maar omdat het eindelijk niet meer hoeft te beschermen wat al die tijd al in hem aanwezig was.

Dat is geen magie. Dat is neurobiologie.

Een brein dat zich veilig voelt, functioneert anders dan een brein dat moet overleven.  

En als je dan je kind gaat helpen om van overleven terug te keren naar ontwikkelen en leren, dan zie je de meest fantastische dingen gebeuren. Dat is wat ik steeds weer zie gebeuren in mijn groepstraject. Kinderen die door de maatschappij zijn 'opgegeven' vinden zichzelf weer terug. Kunnen eindelijk weer gaan leven.

Meer info groepstraject